بررسی تاثیر گسترش منابع گازی نامتعارف بر تولید گاز طبیعی ایران: رویکرد پویاییشناسی سیستم

کلیه میادین گازی ایران، مانند کلیه میادین نفتی، متعلق به شرکت ملی نفت ایران است و این شرکت از طریق شرکتهای تابعه خود وظیفه استخراج گاز را برعهده دارد، که پس از تولید، در اختیار شرکت ملی گاز ایران جهت توزیع، قرار میگیرد. اگرچه گازهای شیل بیش از 100 سال است که در آمریکا تولید میشوند، اما چندان اقتصادی نبوده و در سالهای اخیر و با ایجاد روشهای استخراج پیشرفته نظیر شکست هیدرولیک، تولید این منبع سودآور شده است.

همانگونه که مشاهده میشود در سال 1380 عمر ذخایر گازی کشور حدود 400 سال برآورد شده است که این میزان تا سال 1404 به کمتر از 100 سال و تا سال 1414 به حدود 30 سال کاهش خواهد یافت. این درصدها تحت تأثیر دو عامل است که در نمودار (4) نشان داده شده است.

تقاضای گاز طبیعی: در این زیرسیستم که به نوعی به بازار گاز طبیعی اشاره دارد، کل تقاضای گاز به دو بخش گازهای متعارف و نامتعارف تقسیم شده است.

ترس دولتها در ایالاتمتحده و اروپای شرقی از این است که خطوط لوله نورداستریم۲ بتواند شکل قدرتمندی از یک اهرم فشار را در اختیار روسیه قرار دهد.

طراحی و وارد کردن الگوی سیستمی پویا در خصوص گازهای نامتعارف به صورت زیرسیستم به الگو که بتواند رفتار پویای این نوع از گازها را شبیهسازی کند و همچنین ورود بحث رقابت گازی به الگو در قالب بازیهای پویا و استراتژیک از جمله مواردی است که میتواند زمینهای برای انجام پژوهشهای آتی باشد.

الگوی طراحی شده باید بتواند مقادیری نزدیک به واقعیت را در خصوص متغیرهای مورد بررسی شبیهسازی کند. در این قسمت الگوی نهایی طراحی شده در نرمافزار ونسیم حل و نتایج شبیهسازی شده برای متغیرهای مختلف استخراج شده است. در این مطالعه، اثرات سیاستهای نفت و گاز در قالب پیشنوشتههای مختلف برای بخشهای مختلف اقتصاد ایران مورد ارزیابی قرار گرفته است.

اعمال پیشنوشتههای مختلف و بررسی رفتار متغیرهایی نظیر تولید گاز طبیعی، موضوعی است که در این مطالعه به عنوان پیشنهادهای سیاستگذاری مورد بررسی قرار گرفته است. همچنین با بیان اینکه ساختار مصرف انرژی در آینده تغییر خواهد کرد، پیشنوشتههای مختلفی را مورد بررسی قرار دادهاند. چراکه پرواضح است طبق رویههای جاری در صنایع بالادستی نفت و گاز، وجود یک ساختار هیدروکربوری پس از مطالعات ژئوفیزیکی موفق تایید میشود و پس از عملیات حفاری است که نفتی یا گازی بودن ساختار را مشخص میکند.

دارندگان انواع گواهینامه رانندگی میتوانند در دورههای آموزش رانندگی ایمن و کم خطر که از سوی پلیس راهنمایی و رانندگی اعلام میشود، شرکت کرده و گواهینامه آموزش رانندگی ایمن و کم خطر دریافت کنند. این سیگنالهای قیمتی و ساختاری بازار نفت به موفقیت اقدامات ایران در زمینه بازاریابی کمک کرده است. امروز از یک روش و یا از یک مدل بازاریابی تبعیت نمیکنیم.

در جدول ۳ میزان تقاضای گاز هر یک از صنایع عمده به تفکیک آورده شده است. طرح توسعه فاز يك به منظور برداشت روزانه 28 ميليون متر مكعب گاز طبيعي طراحي و اجرا گرديده است. به نقل از شرکت نفت خزر، پیرو انتشار خبری با عنوان «روسیه اجازه برداشت از ۸ چاه گازی خزر را به ایران نمیدهد» ، جوابیه شرکت نفت خزر به منظور تنویر افکار عمومی به شرح ذیل ارسال میشود که شایسته است بر اساس ماده ۲۳ قانون مطبوعات، نسبت به انتشار آن اقدام لازم صورت گیرد.

موضوع دیگری که در فروش نفت و بازگشت منابع حاصل از آن مؤثر بوده است، استفاده شرکت ملی نفت ایران از تمام ظرفیتها، از جمله بخش خصوصی است. در الگوی پایه، فرض شده است که سرمایهگذاری، درصدی از سود تجمعی حاصل از فروش گاز است. در واقع میتوان گفت که چین در دوران جنگ سرد بهرغم تضاد ایدئولوژیک و سیاسی جدی با بلوک غرب و آمریکا، بهعنوان متحد دوفاکتو آنها در برابر شوروی عمل کرد و این ابرقدرت همواره مجبور بود بهجای استقرار نیروهای نظامی خود در مرزهای اروپایشرقی، بخش بزرگی از آنها را به دلیل تهدید چین در مرزهایش با این کشور مستقر کند.

بهرغم وجود تبلیغات و شکلگیری گفتمانی بدبینانه نسبت به مقوله واردات؛ واقعیت این است که بهطور نمونه در چارچوب روابط حوزه انرژی، واردات گاز از همسایگان میتواند مزایای اقتصادی و ژئوپلیتیک زیادی برای کشور به همراه داشته باشد. در سال ۲۰۱۸ تحتفشار ایالاتمتحده، غول نفتی فرانسوی توتالانرجیز (TotalEnergies) مجبور شد که از سهم ۱/ ۵۰درصدی خود که در فاز۱۱ پارسجنوبی که ارزشی ۸/ ۴ میلیارد دلاری داشت، کنارگیری کند. بانک مرکزی در نماگر اقتصادی ۶ ماه نخست امسال، گزارش میدهد که درآمدهای نفتی ایران در نیمه اول ۱۴۰۰ حدود ۱۰ میلیارد دلار بیشتر از مدت مشابه سال قبل بوده است.

یکی از این موارد، بحث دیگر حاملهای انرژی است که لازم است در مدلسازیهای بعدی صنعت گاز مورد توجه قرار گیرد. برای نمونه، همین عدمقطعیتها درباره وضعیت منطقه، باعث شده تا راهاندازی خط لوله تاپی که قرار است گاز ترکمنستان به افغانستان، پاکستان و سپس هند منتقل شود، دستکم برای چند سال دیگر به دلیل عدمتامینمالی عقب بیفتد.

نرسی قربان، کارشناس صنعت نفت و گاز درباره ایده همکاریهای گازی ایران با همسایگان به «دنیایاقتصاد» گفت: «سوآپ گازی قرار بود ایران را به هاب منطقهای تبدیل کند تا کشورهایی که گاز اضافی دارند، گاز خود را به ایران بدهند و ایران نیز در عوض گاز خود را به کشورهای نیازمند تحویل دهد.» این کارشناس گازی میگوید که ایده اصلی این بود که برای تحقق این موضوع، سیستم انتقال گاز ایران بهگونهای بود که میتوانست بهجای انتقال گاز از منابع گازی جنوب کشور، از ترکمنستان به شمال کشور گازرسانی کرد و در عوض به کشورهایی مانند پاکستان، هند، ترکیه، عراق یا دیگر کشورها گاز صادر کرد.

این پژوهشگران بر این باورند که رشد سریع تقاضای برق در کشور اندونزی از یک سو و ناتوانی دولت در تامین آن، مشکلاتی را در راه توسعه این کشور فراهم آورده است. تنشها و شکرآب شدن روابط این ۲ کشور با امضای پیمان مشارکت امنیتی آوکوس (AUKUS) بین آمریکا، استرالیا و بریتانیا به اوج خود رسید، چراکه واشنگتن در راستای سیاست مهار چین قصد دارد تعدادی زیردریایی اتمی به کانبرا تحویل دهد.

به گزارش خبرگزاری صدا و سیما مرکز اراک؛ حجت الاسلام سلیمی نماینده مردم دلیجان و محلات در مجلس شورای اسلامی در دومین همایش دهیاران و روسای شوراهای اسلامی بخش مرکزی دلیجان گفت: براساس گزارشهای دولت روند خوبی در جریان است و درآمد ارزی ما از فروش نفت رشد داشته است، تعدادی از بانکهای خارجی با ما همکاری میکنند و این نشان میدهد فضا به نحو متفاوتی به نسبت گذشته در حال پیشرفت است.

در این گزارش همچنین آمده که ایران برای توسعه تولید گاز خود بر میادینی تمرکز دارد که قبل از خروج یکجانبه آمریکا از برجام قرار بود توسط شرکتهای روسی انجام شوند. در اروپا، خط لوله نورداستریم۲ که قرار است ظرفیت صادرات مستقیم مسکو به آلمان را دوبرابر کند و به ۱۱۰میلیارد مترمکعب در سال برساند، گرفتار رقابتهای ژئوپلیتیک بر سر اروپایشرقی شده است.

به هر روی، روسیه بسیار مایل است که اهرم فشار و قدرتی مانند آنچه برای تحتفشار قرار دادن اروپا دارد را بر سر چین داشته باشد. وی اضافه میکند: نیروگاههای کشور در فصول غیرسرد با استفاده از انرژی گاز طبیعی فعالیت میکنند اما زمانی که سرما اوج گرفته و مصرف گاز در بخش خانگی چندین برابر میشود، نیروگاهها از سوخت جایگزین که از پیش ذخیره شده استفاده میکنند. میدان های نفت و گاز در پهنه گسترده ای از کشور از آبهای کم عمق خلیج فارس تا آبهای عمیق دریای خزر و همچنین مناطق خشکی پراکنده است.

همچنین شرکتهای بیمه مکلفند برای وسایل نقلیه متعلق به دارندگان گواهینامه آموزش رانندگی ایمن و کم خطر به میزان مقرر در آیین نامه، تعیین سقف حق بیمه شخص ثالث و نحوه تخفیف، افزایش یا تقسیط آن، در حق بیمه متعلقه بیمههای موضوع قانون برای وی اعمال تخفیف کنند. با این وجود، شکاف میان مقدار تولید قبل و پس از اعمال پیشنوشتهها روند افزایشی داشته به طوریکه بیشترین شکاف مربوط به سال 1404 و حدود 40 میلیارد متر مکعب بوده است.

از ذخایر قابل استحصال هیدروکربور مایع کشور، حدود 157 میلیارد بشکه استحصال نشده باقی مانده است. هرچند در مورد میزان فرار مالیاتی اعداد و ارقام متفاوتی گفته میشود اما در یکی از جدیدترین اظهارات داوود منظور، رئیس سازمان امور مالیاتی کشور گفته است که سالانه در کشور ۱۳۵ هزار میلیارد تومان فرار مالیاتی داریم.

منابع گاز غیرمتعارف به منابعی اطلاق میشود که متان در لایههای سنگهای رسوبی محبوس است. با این حال، در حوزه تولید گاز طبیعی، ایران نتوانسته است به طور مناسب از ظرفیتهای ذخایر خود بهرهبرداری کند به طوریکه پس از کشورهای آمریکا، روسیه و کانادا در جایگاه چهارم قرار گرفته است. روسیه به عنوان دومین دارنده منابع گازی متعارف جهان، حدود 4 درصد از حجم ذخایر گازی نامتعارف جهان را دارا بوده که جایگاه نهم را به خود اختصاص داده است.